Toegankelijke en begrijpelijke informatie is cruciaal voor veilige en effectieve zorg tijdens zwangerschap en kraamweek. In de praktijk ervaren anderstaligen (waaronder asielzoekers en statushouders) en laaggeletterden echter belemmeringen in het begrijpen van mondelinge of schriftelijke voorlichting. Dit leidt tot misverstanden, verminderde zelfredzaamheid en zelfs calamiteiten in de geboortezorg. Eerder visueel materiaal zoals de Kraamwijzer in Beeld is niet meer beschikbaar, en bestaande alternatieven zijn gefragmenteerd of merkgebonden.
Er ontbreekt op dit moment een actueel, landelijk inzetbaar en visueel hulpmiddel dat aansluit bij de praktijk van de kraamzorg en verloskunde. Kraamverzorgenden en verloskundigen geven aan dat dit een groot gemis is, omdat juist beeldmateriaal laagdrempelig is, taalbarrières kan overbruggen en gezinnen direct kan ondersteunen bij het begrijpen van zorg en procedures.
Dit project ontwikkelt daarom een landelijk inzetbare, visuele voorlichtingsset die aansluit bij de praktijk van kraamzorg en verloskunde. Het doel is om taalbarrières te verkleinen, gezondheidsverschillen te verminderen en de veiligheid van moeder en kind te vergroten. De kern bestaat uit drie onderdelen.
De voorlichtingsset bestaat uit drie onderdelen:
Digitaal kraamboek
Een kernonderdeel van de voorlichtingsset is het kraamboek. Het kraamboek bevat onder andere de belangrijkste controles van dag één tot en met acht van de kraamweek en kraambed-gerelateerde thema’s zoals kruiken, verschonen, en de hielprik en gehoortest. Het kraamboek wordt beschikbaar gesteld in het Nederlands, Arabisch, Tigrinya en Engels, en wordt waar mogelijk geoptimaliseerd voor laaggeletterden. Het ondersteunt de uitwisseling van signalen en communicatie tussen kraamzorg, verloskundige en de anderstalige (laaggeletterde) cliënt.
Instructiefilms
Het kraamboek is taalloos mogelijk ingericht en bevat, naast pictogrammen, foto’s en illustraties, heldere instructiefilmpjes over essentiële thema’s. Mogelijke thema’s waarbij instructiefilmpjes komen zijn veilig slapen, warmtezorg, borstvoeding en kolven, en alarmsignalen bij moeder en kind.
Visueel routeformat
Tot slot bevat de voorlichtingsset een visueel routeformat dat anderstalige cliënten helpt om hun weg te vinden naar belangrijke locaties. In de praktijk blijkt het voor deze cliënten soms lastig om de juiste plek te vinden na een doorverwijzing, zoals het priklab of de locatie waar ze medicatie kunnen ophalen. Het routeformat maakt deze locaties herkenbaar met behulp van afbeeldingen en visuele aanwijzingen. Zorgpraktijken, zoals verloskundigen- en huisartspraktijken, kunnen het format personaliseren met de informatie die voor de cliënt van belang is.
De beeldbank, het kraamboek, de ondersteunende films en het visueel routeformat zijn primair ontwikkeld voor het werken met anderstaligen, waarbij tevens nadrukkelijk rekening wordt gehouden met laaggeletterdheid. Het beeld spreekt hierdoor zoveel mogelijk voor zichzelf.
Samen ontwikkelen vanuit de praktijk
Hoe zorg je ervoor dat voorlichtingsmaterialen écht aansluiten bij de praktijk én bij de mensen voor wie ze bedoeld zijn? Door hen vanaf het begin bij de ontwikkeling te betrekken. Daarom werken we binnen dit project samen met zorgprofessionals én anderstalige vrouwen. Hun kennis, ervaringen en ideeën vormen de basis voor materialen die begrijpelijk, herkenbaar en bruikbaar zijn tijdens en rondom de kraamperiode.
Kerngroep 1: Kraamverzorgenden
Wat werkt in de praktijk en waar lopen kraamverzorgenden tegenaan? Een kerngroep van ervaren kraamverzorgenden brengt praktijkkennis in vanuit diverse werkgebieden:
- Kraamzorg Joy: Ervaring met multiculturele kraamzorg in Amsterdam Zuidoost.
- Het Groene Kruis: Ervaring in het aanmeldcentrum Ter Apel en het AZC in Musselkanaal.
- Kraamzorg Believe: Aandacht voor persoonlijke, religieuze en culturele achtergronden.
- Naviva Kraamzorg: Ervaring met zorgverlening bij het Ronald McDonald Huis.
Zij denken mee over de inhoud, herkenbaarheid en praktische toepasbaarheid in hun dagelijkse werk.
Kerngroep 2: Anderstalige vrouwen
Minstens zo belangrijk is de ervaring van de doelgroep zelf. We werken nauw samen met een diverse groep vrouwen met o.a. een Eritrese, Arabische, Iraakse, Syrische en Jemenitische achtergrond.
De groep bestaat uit cultural mediators en sleutelpersonen met ervaring in zwangerschaps- en moedergroepen, aangevuld met zwangeren en jonge moeders.
Zij adviseren over duidelijke beelden, ontbrekende informatie en cultuursensitieve aansluiting.
🤝 Samenwerking en samenstelling van de projectgroep
Het project is aangevraagd door het Kenniscentrum Kraamzorg (KCKZ), de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV), Stichting Shkorey, Verloskundigenpraktijk Newlife, Kraamzorgorganisatie Het Groene Kruis en gynaecoloog Ineke Postma.
Daarnaast maken GGD GHOR Nederland (Groeigids) en BabyBalance deel uit van de projectgroep, en draagt gynaecoloog Esther Feijen bij met haar inhoudelijke expertise.
💡 Extra aandacht voor begrijpelijkheid (Stichting ABC)
Toegankelijkheid is een belangrijk aandachtspunt. Daarom wordt het kraamboek getest door Stichting ABC. Zij beoordelen of de inhoud begrijpelijk en toegankelijk is voor mensen die moeite hebben met lezen en schrijven.
Het doel: Door praktijkkennis, de ervaringen van anderstalige vrouwen en aandacht voor begrijpelijkheid samen te brengen, ontstaan voorlichtingsmaterialen die niet alleen inhoudelijk kloppen, maar ook daadwerkelijk bruikbaar zijn voor iedereen in de praktijk.
Leren van Elkaar
Dit project valt onder de subsidie Leren van elkaar van ZonMw. Met deze subsidie wil ZonMw organisaties die kwaliteitsgelden ontvangen helpen om ontwikkelde hulpmiddelen breder te gebruiken. Ook kunnen organisaties zo kennis en ervaringen met elkaar delen. Samenwerken en van elkaar leren staan hierbij centraal.